Commissie Cultuur: minister licht besparingen toe, maar houdt vast aan gemaakte keuzes
Op 19 november volgde oKo de Commissie Cultuur ter plaatse in het Vlaams Parlement, samen met vertegenwoordigers uit de erfgoedsector en het sociaal-cultureel werk. Minister Gennez beantwoordde er eerst de vragen van de parlementsleden. Daarna volgde een indicatieve stemming over de begroting.
Gerichte besparingen met perspectief op herstel
De minister licht toe waarom de Vlaamse Regering niet voor een kaasschaafmethode heeft gekozen. Een kaasschaaf is bestuurlijk gemakkelijk, stelt ze: iedereen levert in, maar niemand maakt keuzes. Kiezen is moeilijker, maar maakt wel duidelijk welke prioriteiten politici stellen. Het vraagt een debat over beleidsprioriteiten en over de eindverantwoordelijkheid van de verschillende beleidsniveaus. Dat debat moet ook toelaten de verwachte impact op de sector in te schatten en te bekijken hoe die kan worden opgevangen.
De minister engageert zich om een impactanalyse te maken en wil de getroffen organisaties ondersteunen. Daarvoor kondigt ze verschillende maatregelen aan. Er komt een tijdelijk reglement dat tussenkomt in het sociaal passief wanneer ontslagen moeilijk of niet door organisaties gedragen kunnen worden. Daarnaast wil ze soepel omgaan met de regels rond reservevorming.
Ook werkt ze aan een begeleidingstraject dat organisaties moet ondersteunen bij het zoeken naar oplossingen, zoals alternatieve financieringsvormen, fusies en samenwerking, en het veiligstellen van collecties. Dat alles in afwachting van een herstelbeleid dat in betere economische tijden uitgevoerd kan worden.
“We besparen gericht om ook gericht te kunnen zoeken naar middelen voor herstel, in samenspraak met andere partijen”, stelt de minister. Een belangrijke overweging daarbij is dat de besparingen de kern van organisaties niet mogen raken, zodat herstel mogelijk blijft. Ze benadrukt bovendien dat Vlaanderen, zodra het economisch opnieuw mogelijk is, eerst zal investeren in de meest getroffen deelsectoren.
De Minister houdt vast aan de gemaakte keuzes
De oppositie vraagt om de besparingen terug te draaien of minstens te halveren. De coalitiepartners vragen om ze rechtvaardiger te verdelen of te vertragen, met bijzondere aandacht voor het erfgoed. De minister gaat daar niet op in. Ze zet de museale hervorming door en is niet van plan het traject te vertragen.
Volgens haar biedt de hervorming belangrijke kansen voor beeldend kunstenaars en voor de synergie tussen kunsten en erfgoed. Ook haar keuze om de maker te beschermen blijft ze verdedigen. Ze verwijst daarbij naar de grote precariteit van kunstenaars en naar de politieke druk op het kunstwerkattest en de taxshelter.
Over het sociaal-cultureel werk stelt ze het ecosysteem intact te willen houden. In dialoog met de sector wil ze werken aan een nieuw decreet en de inkanteling daarvan in de Codex Cultuur.
Ook de rol van kunstenorganisaties in de ondersteuning van makers komt ter sprake. N-VA suggereert dat enkel organisaties binnen het Kunstendecreet die de functie productie opnemen rechtstreeks in makers investeren. Het commissielid verduidelijkt daarbij: “Niet dat ik voorstel om op de kunsten te besparen. Het gaat mij over de sterkte van uw argumentatie”.
De minister pareert die kritiek door te stellen dat elke kunstenorganisatie, ongeacht de functie die ze opneemt, moet inzetten op samenwerking met de kunstenaar. Elke functie draagt volgens haar fundamenteel bij aan het mogelijk maken en doen slagen van het werk van de kunstenaar.
“Ik vind nog steeds dat de overheid daar moet investeren waar de markt faalt of nooit zou mogen investeren”, stelt ze.
Besparingen en hervorming van de bovenbouw
Over de besparingen in de bovenbouw stelt de minister dat lineair besparen de dienstverlening in het gedrang zou brengen en veel expertise verloren zou doen gaan. Met de huidige oefening, die tegelijk inzet op meer synergie, hervorming en besparing, hoopt ze dat te vermijden. Ze benadrukt dat ook de digitale spelers bij de hervormings- en besparingsoefening betrokken worden.
Op vraag van de oppositie komt er begin volgend jaar een hoorzitting.
De commissie gaat niet in op het voorstel van de oppositie om de indicatieve stemming uit te stellen en de minister zo meer tijd te geven om haar besparingsplan te herzien. Uiteindelijk keurt de commissie het voorstel goed.
Wat valt ons verder nog op?
Wat met de bovenlokale projecten?
Over de besparingen op projecten binnen het decreet bovenlokaal horen we opvallend weinig. Worden de politieke beloftes om budget in te zetten voor innovatieve projecten, ontwikkeld vanuit de culturele deelsectoren zelf, vergeten? Is een vrije bovenlokale ruimte voor landelijke spreiding van kunsten, transversale initiatieven en sectoroverschrijdende samenwerking tussen organisaties dan niet langer noodzakelijk?
In de Commissie Cultuur klinkt vooral kritiek op de woordbreuk tegenover de lokale overheden en de IGS'en.
De minister probeert de gevolgen van de besparingen op te vangen door naar oplossingen te zoeken. Maar geldt die zorgzaamheid bijvoorbeeld ook voor het wegvallen van de subsidielijn voor innovatieve partnerprojecten? Voor het eventuele wegvallen van de projecten binnen het decreet bovenlokaal? En voor het schrappen van ad-nominatimsubsidies, zoals die voor Bozar?
Hoe breed wordt de impactanalyse?
De aangekondigde impactanalyse roept bijkomende vragen op. Brengt het departement niet alleen de rechtstreekse, maar ook de onrechtstreekse gevolgen van de besparingen op het gemeentefonds in kaart? En wordt daarbij de volledige cultuursector onder de loep genomen, of beperkt de analyse zich tot het cultureel erfgoed?
De minister belooft in gesprek te gaan met de lokale besturen, maar heeft hun op dit moment weinig te bieden. De Vlaamse Regering helpt haar daar evenmin bij. Hoe kan je lokale besturen overtuigen van iets waar de Vlaamse Regering zelf een streep door heeft getrokken?
In het verleden vormde steun van het Vlaamse niveau vaak een belangrijke hefboom om ook andere beleidsniveaus mee te krijgen. Wanneer wil de Vlaamse Gemeenschap die rol nog opnemen, en wanneer niet langer?
Opvallende eensgezindheid over de museale hervorming
Het valt op dat zowel coalitiepartners als oppositie vragen om de museale hervorming te herzien, de erfgoedsector te ontzien en de maatregelen te temporiseren of te verzachten.
De minister stelt nochtans dat de beslissingen collegiaal genomen zijn. Het is op zijn zachtst gezegd eigenaardig dat die collegialiteit zich in de Commissie Cultuur nauwelijks of slechts mondjesmaat manifesteert.
De minister benadrukt dat ze nog steeds ambitieus is voor cultuur en in haar visienota gelooft. Tegelijk stelt ze dat ze “niet alles van organisaties kan verwachten als de middelen niet volgen”.
Het bovenbouwtraject vraagt meer ademruimte
Het bovenbouwtraject is bijzonder zwaar. Tegelijk hervormen, synergie zoeken én verschillende ingrijpende besparingen verwerken, en dat aan een ongelooflijk tempo: daar gaat oKo niet mee akkoord. Ook niet wanneer het traject in dialoog met de getroffen organisaties verloopt.
De sectorale ondersteuning en de autonomie van de kunstensteunpunten zijn voor oKo cruciaal. Het valt op dat ook hierover tot nu toe weinig vragen vanuit het parlement worden gesteld.
Tot slot: welke plaats krijgt cultuur in het Vlaamse beleid?
Tijdens het debat verwijzen verschillende commissieleden naar cultuur als een beleidsdomein waar “in verhouding toch wel heel veel subsidies naartoe gaan”. Dat soort uitspraken horen we de laatste tijd steeds vaker vanuit de cultuursector. De onderbouwing ervan ontbreekt echter vaak.
Tegelijk groeit het besef dat subsidies in het algemeen steeds meer onder vuur liggen. In combinatie met de discussie over kerntaken en de Vlaamse eindverantwoordelijkheid toont dit aan waar het de komende jaren in de Commissie Cultuur over zal blijven gaan. Tegelijk zien we dat men decreten en regelgeving wil inkantelen in een robuuste Codex Cultuur.
Deze besparingen zijn disproportioneel en raken het hele ecosysteem, ook de kunsten. oKo volgt verder op.
oKo blijft dit voor jullie opvolgen.